‘Innovatie gaat primair niet over technologie’
10 Innovatie trends
- Pierre de Winter, journalist
PGO, E-health, Artificial intelligence; technologie gaat de medisch specialistische zorg voorgoed veranderen. Maar hoe zorg je dat je als organisatie al die al die innovatieve technologie effectief kan laten landen? Tien voorbereidende innovatielessen van Lucien Engelen. ‘Het draait om preventie en innovatie.’ En ook: in plaats van invented here naar proudly copied.
Ziekenhuizen staan de komende jaren voor een enorme opgave. Met de voortgaande vergrijzing neemt het aantal zich aandienende patiënten jaar over jaar toe. De hoeveelheid geld en het aantal medewerkers waarmee die patiënten behandeld kunnen worden, echter niet of nauwelijks. Belangrijkste oplossingsrichtingen voor dit duivels dilemma zijn volgens Lucien Engelen preventie en innovatie. Engelen was oprichter en directeur van het REshape Innovation Center van het Radboudumc in Nijmegen. Tegenwoordig is hij o.a. als fellow verbonden aan het Center for the Edge van accountant/adviesbureau Deloitte. Daarnaast assisteert hij het Laurentius Ziekenhuis in Roermond in haar ambitie om leidend te zijn in de toepassing van innovatieve technologie. Aan hem de vraag: hoe zorg je als ziekenhuis dat je organisatie in staat is om innovatieve technologie goed te laten landen?
1 Urgentie Voorwaardelijk voor succesvolle innovatie is een binnen de organisatie gedeeld gevoel van urgentie. ‘Want die urgentie is er’, zegt Engelen. ‘Als we zo doorgaan zien we ons zorgsysteem rond 2030 imploderen. Wat dat betreft denk ik dat de pandemie een nuttige voorbode was van wat ons nog te wachten staat. Wie nu nog denkt dat er wel geld bij zal komen, heeft onder een steen geleefd.’
2 Cultuur ‘Het vermogen van een organisatie om innovatief te zijn, gaat in eerste instantie niet over technologie’, zegt Lucien Engelen. ‘Het gaat ook niet over geld en ook niet over privacy. Het belangrijkste dat op orde moet zijn voor een ziekenhuis om innovatief succesvol te zijn, is de cultuur. Een vruchtbare organisatiecultuur impliceert een organisatiebreed gedeeld besef dat er nieuwe manieren van werken gevonden moeten worden, gekoppeld aan de bereidheid om daar met elkaar tijd en moeite in te steken.’
3 Naar buiten kijken ‘Iedereen in het ziekenhuis is van ’s morgens zeven uur tot men ’s avonds naar huis gaat, razend druk met het leveren van buitengewone zorg. Maar de wereld rond dat ziekenhuis met al die drukke mensen draait gewoon door. Daar gebeuren enorm veel vernieuwende dingen. Er moeten dus binnen het ziekenhuis mensen zijn die de opdracht hebben om minstens een deel van hun tijd naar buiten te kijken, naar de toekomst, naar relevante ontwikkelingen. En die vertalen voor de situatie binnen het ziekenhuis. En laten we dat geen e-Health-commissie meer noemen; die tijd is voorbij. Dat was een apart clubje op de vijfde verdieping met een apart budget, en altijd náást het reguliere proces. Dit is anno 2022 gewoon zorg.’
4 Leiderschap ‘Een lastige, maar razend belangrijke rol in dit proces ligt bij de raad van bestuur’, vindt Engelen. ‘Die moet aan haar achterban laten weten dat er echt nauwelijks geld bij komt en dat meer personeel er ook niet in zit. Haar taak is moeilijke keuzes maken. Wat je heel veel ziet in ziekenhuizen: er wordt een strategie bedacht, vervolgens komt er een plan van aanpak en dan stopt het. Bestuurders zijn bang voor ruzie en willen kool en geit sparen. Maar als je aan de strategie geen consequenties verbindt, is het allemaal voor niets.'
5 Netwerkzorg 'Het idee dat je als ziekenhuis alles moet kunnen doen, is voorbij. En wat betreft het werken aan meer efficiency denk ik dat in de meeste ziekenhuizen de belangrijkste slagen wel gemaakt zijn. De toekomst is aan netwerkzorg. Maak de keuze waar je leidend in wilt zijn, maar ook waar je mee gaat stoppen. Maak je eigen hoekje en déél je expertise. En baseer je keuzes op je patiëntpopulatie en je omgeving binnen het Nederlandse zorgstelsel. In splendid isolation gaan zitten innoveren heeft geen zin. In dat licht zou ik meteen willen adviseren radicaal af te rekenen met het not-invented-here syndroom. Maak er proudly copied from van. Neem relevante best practices over van andere ziekenhuizen en ga ermee aan de slag.’
6 Digitale vaardigheid Nieuwe technologie kan heel veel mogelijk maken, maar als je medewerkers er niet goed mee kunnen omgaan, zal het die beloftes niet in kunnen lossen, waarschuwt Engelen. ‘Werk dus onaflatend aan de digitale vaardigheden van ál je medewerkers. Geef iedereen de relevante cursussen die hij of zij nodig heeft en benoem digicoaches. Dat laatste is met veel succes gedaan in de care. Veel ziekenhuizen kunnen daar nog wat van leren.’
7 Digitale infrastructuur Artificial intelligence klopt aan de deuren van het ziekenhuis. Met behulp van algoritmen wordt verwacht dat met name in de diagnosefase betere resultaten bereikt kunnen worden in minder tijd. Vooral in de radiologie worden AI-applicaties ondertussen her en der toegepast. Echter, in 2020 deed onderzoeksbureau M&I Partners onderzoek naar de mate waarin ziekenhuizen in beleid en digitale infrastructuur waren voorbereid op de komst van artificial intelligence. Voor tien procent van de ziekenhuizen was dat het geval. Er is dus nog een enorme winst te behalen in de voorbereiding. En het is zaak om die stap niet over te slaan.’
8 Betrek iedereen erbij ‘Helaas is het nog altijd in veel ziekenhuizen zo dat er meer over de verpleegkundigen wordt gepraat dan met hen’, meent Engelen. ‘Ga je zo om met innovatietrajecten, dan organiseer je je eigen falen. Zij zijn de grootste workforce binnen het ziekenhuis en kunnen vernieuwingen maken of breken. Niet dat ze dat bewust zullen doen, maar als je niet investeert in hun aansluiting gebeurt dat vanzelf. Je moet dus in je organisatie borgen dat verpleegkundigen een rol spelen aan de tafel waar de beslissingen worden genomen. Deloitte heeft samen met het ErasmusMC een proces hiertoe ontwikkeld - REarchitecting work - dat een afdeling of organisatie toekomstklaar maakt.’
9 Denk preventief ‘Als ziekenhuis moet je ondertussen snappen dat je er niet alleen bent om aan de achterkant te fixen wat aan de voorkant is ontstaan, maar dat je aan die voorkant ook een rol te spelen hebt. Dat betekent dat je je mensen moet leren denken vanuit preventie. Een andere mindset dan het traditionele denken in het ziekenhuis. En een mindset die je mensen helpt om effectiever om te gaan met patiënten en met innovatieve vernieuwing. Want innovatie zit ’m ook in de rol van de patiënt. Waar mogelijk wil je die in staat stellen om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor diens gezondheid. De technologie kan hem of haar daarbij helpen.’
10 Het is nog maar net begonnen Besef: of het nu gaat om eHealth, de digitale uitwisseling van patiëntgegevens, het gebruik van data ten behoeve van behandeluitkomsten, robottechnologie of het gebruik van artificial intelligence: de overname van het ziekenhuis door moderne technologie is nog maar net begonnen. Hoe sneller je organisatie in staat is om dergelijke innovatie op realistische wijze een plaats te geven in haar regionale strategie, hoe beter ze haar maatschappelijke rol vorm zal kunnen geven.
